Waarom het zo moeilijk is om ziekteverzuim omlaag te houden

Een manager vertelt trots dat het ziekteverzuim eindelijk is gedaald. Na maanden van gesprekken, extra aandacht en een aantal gerichte acties gaan de cijfers de goede kant op. Een paar maanden later staan ze weer op het oude niveau.

Herkenbaar? Dan is dat team niet het enige. Veel organisaties lukt het tijdelijk om het verzuim te verlagen, maar het vasthouden blijkt veel lastiger. Dat is niet vreemd, want ziekteverzuim is zelden het echte probleem. Meestal is het een zichtbaar gevolg van wat zich onder de oppervlakte afspeelt.

We behandelen het symptoom

Zodra het verzuim stijgt, volgen er maatregelen. Frequentere verzuimgesprekken, extra controles, een vitaliteitsprogramma, afspraken over aanwezigheid. Dat kan helpen. Maar als de onderliggende oorzaken hetzelfde blijven, is de kans groot dat het verzuim na verloop van tijd weer oploopt.

Vergelijk het met een waarschuwingslampje in een auto. Je kunt het lampje uitzetten, maar zolang de motor niet gerepareerd is, komt het probleem vanzelf terug.

De onderstroom bepaalt meer dan we denken

In veel teams spelen dingen die niet op een verzuimrapportage terechtkomen, maar wel dagelijks aan de energie trekken. Collega's die irritaties niet uitspreken. Werkdruk die ongelijk verdeeld is. Mensen die zich onvoldoende gehoord voelen. Verantwoordelijkheden die onduidelijk zijn. Fouten die veel aandacht krijgen, terwijl successen onopgemerkt blijven.

Die onderwerpen zie je niet terug in de cijfers, en toch bepalen ze grotendeels hoeveel energie een team overhoudt.

Werkdruk is iets anders dan werkbelasting

Twee medewerkers kunnen precies hetzelfde werk doen, terwijl de één energiek naar huis gaat en de ander uitgeput. Het Job Demands-Resources-model verklaart dat verschil: niet alleen de hoeveelheid werk bepaalt hoe iemand zich voelt, maar ook de energiebronnen die daar tegenover staan.

Denk aan voldoende autonomie, steun van collega's, waardering, duidelijkheid over verwachtingen en ruimte om jezelf te ontwikkelen. Ontbreken die, dan kost hetzelfde werk veel meer energie. En wie langdurig meer energie verliest dan terugkrijgt, loopt uiteindelijk een groter risico op uitval. Lees meer over bevlogenheid en het JD-R-model.

De rol van veiligheid

In teams waar mensen zich veilig voelen, geven collega's eerder aan wanneer het te veel wordt. Ze vragen om hulp, spreken elkaar aan en zoeken samen naar oplossingen.

Waar die veiligheid ontbreekt, gebeurt vaak het omgekeerde. Mensen blijven doorgaan, houden zich groot, proberen problemen zelf op te lossen. Totdat het niet meer gaat. Het eerste signaal dat dan zichtbaar wordt, is vaak ziekteverzuim. Lees meer over psychologische veiligheid.

Waarom duurzame verbetering zo lastig is

Veel verbeteracties richten zich op gedrag dat direct zichtbaar is. Maar gedrag ontstaat niet vanzelf. Onder gedrag liggen overtuigingen, emoties, onderlinge relaties en onuitgesproken verwachtingen. Daar ontstaat de energie of de vermoeidheid in een team.

Pas wanneer managers ook aandacht besteden aan die onderstroom, ontstaat blijvende verandering. Dat vraagt om andere vragen dan alleen "waarom ben je ziek?". Bijvoorbeeld: waar krijg je energie van? Waar verlies je energie? Wat maakt samenwerken soms lastig? Welke onderwerpen vermijden we als team? Wat hebben we nodig om ons werk met plezier te kunnen doen?

De manager kan het niet alleen

Een veelgemaakte aanname is dat de manager verantwoordelijk is voor het oplossen van het verzuim. Maar een gezond team ontstaat pas wanneer iedereen eigenaarschap neemt voor de samenwerking. Collega's die elkaar helpen. Teams die moeilijke gesprekken op tijd voeren. Leidinggevenden die luisteren voordat ze oplossingen aandragen. En een cultuur waarin hulp vragen normaal is.

Dan wordt ziekteverzuim niet alleen lager, maar blijft het ook lager.

> De vraag is misschien niet: hoe krijgen we het verzuim omlaag? Maar: hoe bouwen we een team waar mensen genoeg energie krijgen om gezond en met plezier te blijven werken?

Tot slot

Wanneer de samenwerking sterker wordt, de veiligheid groeit en de balans tussen belasting en energie verbetert, volgt een lager ziekteverzuim vaak vanzelf. Geen doel op zich, maar het logische gevolg van een gezond team.

• - -

Wil je weten wat er in jouw team onder de verzuimcijfers speelt? Mijn Teamkompas maakt zichtbaar waar energie weglekt en waar beweging mogelijk is. Plan een vrijblijvend kennismakingsgesprek of start met een teamscan.